Pokrzywa to jedna z najlepiej znanych roślin w Polsce. Większość z nas zna ją z parzących liści, ale od wieków jest też surowcem zielarskim i kulinarnym. Dziś pokrzywę kupisz jako suszone ziele do naparu, kapsułki i ekstrakty w płynie. W tym poradniku wyjaśniamy, czym różnią się te formy, co zawiera pokrzywa i jak bezpiecznie po nią sięgać.
Czym jest pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica)
Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica) to wieloletnia roślina z rodziny pokrzywowatych. Rośnie niemal w całej Europie, także w Polsce – najchętniej na wilgotnych, żyznych glebach bogatych w azot: przy rowach, na skrajach lasów, w ogrodach i przy zabudowaniach.
Łatwo ją rozpoznać po ząbkowanych liściach pokrytych włoskami parzącymi. Każdy włosek działa jak mała strzykawka – przy dotyku jego kruchy koniec się łamie, a do skóry trafia płyn zawierający m.in. histaminę, acetylocholinę i kwas mrówkowy. Stąd znane wszystkim pieczenie i swędzenie.
W Polsce rośnie też pokrzywa żegawka (Urtica urens) – mniejsza, jednoroczna i parząca jeszcze mocniej. Oba gatunki są surowcami zielarskimi.
Jakie części pokrzywy się wykorzystuje
Z pokrzywy pozyskuje się kilka surowców, które różnią się składem i przeznaczeniem:
| Surowiec | Co to jest | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|
| Liść (folium) | Same liście, zbierane przed kwitnieniem | Napary, ekstrakty, susz zielarski |
| Ziele (herba) | Nadziemna część rośliny – łodygi z liśćmi | Napary, ekstrakty w płynie |
| Korzeń (radix) | Podziemne kłącza i korzenie | Ekstrakty, osobna grupa produktów |
| Młode wierzchołki | Świeże pędy zbierane wiosną | Kuchnia – zupy, farsze, koktajle |
Przy zakupie warto zwrócić uwagę, z której części rośliny pochodzi surowiec. Liść i ziele są do siebie zbliżone, korzeń to zupełnie inny surowiec o innym składzie.
Co zawiera pokrzywa
Liście i ziele pokrzywy są bogate w związki roślinne i składniki mineralne. Zawierają m.in.:
- polifenole, w tym flawonoidy i kwasy fenolowe,
- chlorofil, który nadaje naparom intensywnie zielony kolor,
- krzemionkę i inne składniki mineralne,
- karotenoidy.
Polifenole pokrzywy dobrze rozpuszczają się w wodzie. To ważna różnica w porównaniu np. z ostropestem, którego sylimaryna w wodzie rozpuszcza się słabo. Dlatego w przypadku pokrzywy zarówno napar, jak i ekstrakt wodny przenoszą do płynu główne związki rośliny.
Pokrzywa w tradycji i w kuchni
Pokrzywa od stuleci jest obecna w europejskiej tradycji zielarskiej i kuchni. Młode wiosenne pędy trafiały do zup, farszów i placków, a z włókien łodyg wytwarzano kiedyś tkaniny.
Dla liścia pokrzywy istnieje monografia Unii Europejskiej opracowana przez Komitet ds. Produktów Leczniczych Roślinnych (HMPC) przy Europejskiej Agencji Leków. Opiera się ona na tradycyjnym stosowaniu. W suplementach diety pokrzywa nie ma natomiast zatwierdzonych oświadczeń zdrowotnych, dlatego w tym artykule skupiamy się na surowcu, formach i zasadach stosowania.
Jeśli chcesz wykorzystać pokrzywę w kuchni, zbieraj młode wierzchołki wiosną, z dala od dróg i pól opryskiwanych środkami ochrony roślin. Parzenie znika po krótkim zblanszowaniu we wrzątku.
Formy pokrzywy – napar, kapsułki czy ekstrakt w płynie
| Forma | Zalety | Ograniczenia |
|---|---|---|
| Suszone ziele lub liść do naparu | Najtańsze, tradycyjny rytuał parzenia | Zmienna zawartość związków, czas przygotowania |
| Herbatki ekspresowe | Wygoda | Często drobno zmielony surowiec niższej jakości |
| Kapsułki i tabletki | Brak smaku, łatwe dawkowanie | Wymagają porównania etykiet |
| Ekstrakt w płynie | Skoncentrowana forma, szybkie przygotowanie, odmierzona porcja | Wyższa cena niż susz |
Ekstrakt w płynie to wygodna alternatywa dla naparu. Zamiast parzyć ziele, wystarczy odmierzyć porcję i rozpuścić ją w wodzie. Więcej o różnicach między tymi formami przeczytasz w artykule Czym różni się ekstrakt roślinny od naparu z ziół?.
Fitokuracja Nerki – ekstrakt z ziela pokrzywy
Fitokuracja pitna oczyszczająca – Nerki to wodny ekstrakt z ziela pokrzywy zwyczajnej o DER 4:1. Oznacza to, że z 4 kg ziela otrzymano 1 kg ekstraktu. Producent podaje, że jest źródłem naturalnych polifenoli i krzemionki.
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Składniki | wodny ekstrakt z ziela pokrzywy DER 4:1, substancje konserwujące: sorbitol, sorbinian potasu |
| Porcja dzienna | 2 ml (2 pełne pipetki) |
| Sposób przyjmowania | rozpuścić w 150 ml wody |
| Czas stosowania | 20 dni |
| Liczba porcji w opakowaniu | 20 |
Producent zaleca rozpuszczenie ekstraktu w wodzie leczniczej ze źródła Mieszko w Szczawnie-Zdroju. Dlatego dostępny jest też Zestaw Fitokuracja Nerki, który zawiera ekstrakt i 3 l wody leczniczej Mieszko.
Jak stosować fitokurację z pokrzywą
Według etykiety fitokuracji:
- Nalej szklankę (ok. 150 ml) wody, najlepiej wody mineralnej Mieszko.
- Dodaj 2 pełne pipetki ekstraktu.
- Wymieszaj i wypij.
- Powtarzaj codziennie przez 20 dni.
Nie przekraczaj zalecanej porcji dziennej. Ekstrakt z pokrzywy ma wyraźny, ziołowy smak, typowy dla zielonych ziół. Jeśli jest dla Ciebie zbyt intensywny, rozpuść porcję w większej ilości wody.
Najłatwiej pamiętać o kuracji, gdy przyjmujesz porcję o stałej porze dnia, np. przy śniadaniu. Opakowanie zawiera 20 porcji, więc wystarcza dokładnie na jedną 20-dniową kurację.
Jak wybrać dobry produkt z pokrzywą – lista kontrolna
- Część rośliny. Sprawdź, czy produkt zawiera liść, ziele czy korzeń.
- Rodzaj ekstraktu. Informacja o rozpuszczalniku (np. ekstrakt wodny) i DER świadczy o przejrzystości producenta.
- Skład. Im krótszy, tym łatwiej ocenić produkt. Sprawdź, jakie substancje konserwujące zawiera.
- Porcja i czas stosowania. Rzetelna etykieta podaje porcję dzienną i czas kuracji.
- Pochodzenie suszu. Przy suszu do naparu wybieraj surowiec zielarski od sprawdzonego producenta, a nie zebrany przy drodze.
- Status produktu. Suplement diety powinien być zgłoszony do Głównego Inspektoratu Sanitarnego.
Przeciwwskazania i bezpieczeństwo
Monografia UE dla liścia pokrzywy wymienia jako przeciwwskazanie nadwrażliwość na roślinę oraz stany, w których lekarz zalecił ograniczenie ilości przyjmowanych płynów, np. ciężkie choroby serca lub nerek. Nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 12. roku życia oraz w ciąży i w okresie karmienia piersią, bo brakuje danych o bezpieczeństwie.
Wśród możliwych działań niepożądanych monografia wymienia łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe oraz reakcje skórne, takie jak świąd czy wysypka. Etykieta fitokuracji przypomina też, by nie przekraczać porcji i nie stosować produktu w razie uczulenia na którykolwiek składnik.
Jeśli przyjmujesz leki na stałe, zwłaszcza leki moczopędne, lub masz choroby przewlekłe, przed rozpoczęciem kuracji porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą. Suplement diety nie zastępuje zróżnicowanej diety i zdrowego trybu życia.
Najczęstsze pytania o pokrzywę
Czym różni się ziele pokrzywy od liścia?
Liść to same liście zbierane przed kwitnieniem. Ziele to cała nadziemna część rośliny, czyli łodygi z liśćmi. Oba surowce mają zbliżony skład.
Czy ekstrakt z pokrzywy parzy?
Nie. Parzą tylko włoski świeżej rośliny. Suszenie, gotowanie i ekstrakcja całkowicie usuwają ten efekt.
Czy można pić pokrzywę codziennie?
Trzymaj się czasu podanego na etykiecie. Fitokuracja Nerki jest przewidziana na 20 dni, a monografia UE dla liścia pokrzywy przewiduje ograniczony czas stosowania.
Czy ekstrakt z pokrzywy można rozpuścić w zwykłej wodzie?
Tak. Etykieta mówi o rozpuszczeniu porcji w 150 ml wody. Woda lecznicza Mieszko to zalecenie producenta nawiązujące do tradycji uzdrowiskowej Szczawna-Zdroju.
Czy pokrzywę można łączyć z innymi fitokuracjami?
Fitokuracje Botanika Lab mają osobne porcje i czas stosowania. Przed łączeniem kilku produktów ziołowych skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Podsumowanie
Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica) to roślina, której liście i ziele są bogate w polifenole, chlorofil i składniki mineralne. Jej główne związki dobrze rozpuszczają się w wodzie, dlatego sprawdza się zarówno w naparze, jak i w ekstrakcie wodnym. Jeśli chcesz wygodnej, odmierzonej formy, wybierz Fitokurację Nerki albo zestaw z wodą Mieszko. Wszystkie kuracje pitne znajdziesz w kategorii Fitokuracje.