Olej z wiesiołka – właściwości, kwas GLA i jak go stosować

Wiesiołek to roślina, którą wiele osób zna z poboczy dróg i nasypów kolejowych – wieczorami rozwija żółte, delikatnie pachnące kwiaty. Prawdziwy skarb kryje się jednak w jego drobnych nasionach. Tłoczy się z nich olej, który od dziesięcioleci należy do najpopularniejszych olejów stosowanych w pielęgnacji skóry od wewnątrz. Wszystko dzięki rzadkiemu kwasowi tłuszczowemu – GLA. W tym poradniku wyjaśniamy, czym wyróżnia się olej z wiesiołka, co na jego temat mówi Europejska Agencja Leków, jak go stosować i jak wybrać produkt dobrej jakości.

Spis treści

• Wiesiołek dwuletni – roślina i surowiec
• Skład oleju z wiesiołka: kwas GLA i kwas linolowy
• Olej z wiesiołka – właściwości i tradycyjne zastosowanie
• Jak stosować olej z wiesiołka doustnie
• Olej z wiesiołka na skórę i włosy
• Olej z wiesiołka z likopenem – co wnosi ten dodatek
• Jak wybrać dobry olej z wiesiołka
• Jak przechowywać olej z wiesiołka
• Przeciwwskazania i bezpieczeństwo
• Najczęstsze pytania

Wiesiołek dwuletni – roślina i surowiec

Wiesiołek dwuletni (Oenothera biennis L.) pochodzi z Ameryki Północnej, a do Europy trafił w XVII wieku. Dziś rośnie dziko także w Polsce. W pierwszym roku tworzy rozetę liści, a w drugim – wysoką łodygę z kwiatami, które otwierają się wieczorem. Stąd angielska nazwa rośliny: evening primrose, czyli „wieczorny pierwiosnek”.

Surowcem do produkcji oleju są drobne nasiona wiesiołka. Najwyższej jakości olej uzyskuje się metodą tłoczenia na zimno – bez podgrzewania i bez rozpuszczalników chemicznych. Ten sposób pozwala zachować wrażliwe na temperaturę wielonienasycone kwasy tłuszczowe.

Skład oleju z wiesiołka: kwas GLA i kwas linolowy

Olej z wiesiołka składa się przede wszystkim z wielonienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny omega-6. Dwa z nich są najważniejsze:

• Kwas linolowy (LA) – stanowi zwykle około 70% kwasów tłuszczowych oleju. To niezbędny nienasycony kwas tłuszczowy (NNKT), którego organizm nie potrafi sam wytworzyć i musi otrzymywać z pożywieniem.
• Kwas gamma-linolenowy (GLA) – stanowi zwykle kilka do kilkunastu procent kwasów tłuszczowych. To właśnie on wyróżnia olej z wiesiołka spośród większości olejów roślinnych.

Dlaczego GLA jest tak ceniony

Organizm potrafi wytworzyć GLA z kwasu linolowego, ale proces ten zależy od aktywności enzymu delta-6-desaturazy, a na jej sprawność wpływają m.in. wiek, dieta i styl życia. Jednocześnie bardzo niewiele produktów spożywczych dostarcza GLA w gotowej postaci. Najbogatszymi źródłami są oleje z nasion: wiesiołka, ogórecznika i czarnej porzeczki. Dlatego olej z wiesiołka od lat jest jednym z najczęściej wybieranych źródeł kwasu GLA.

Zawartość GLA zależy od odmiany rośliny, warunków uprawy i sposobu tłoczenia, dlatego warto sprawdzać ją na etykiecie. Olej z wiesiołka Botanika Lab według deklaracji producenta zawiera 9% GLA.

Olej z wiesiołka – właściwości i tradycyjne zastosowanie

Najbardziej wiarygodnym źródłem informacji o roślinach leczniczych w Unii Europejskiej są monografie Komitetu ds. Roślinnych Produktów Leczniczych (HMPC) Europejskiej Agencji Leków. HMPC opracował monografię dla oleju z nasion wiesiołka. Na podstawie tradycyjnego stosowania uznał w niej, że olej z wiesiołka przyjmowany doustnie może być stosowany do łagodzenia świądu w krótko- i długotrwałych stanach suchości skóry.

To ważna informacja z dwóch powodów. Po pierwsze, potwierdza, że najmocniej udokumentowany obszar zastosowania oleju z wiesiołka to skóra – a konkretnie skóra sucha. Po drugie, HMPC zaznaczył, że opiera się na długoletniej tradycji stosowania, ponieważ jakość dostępnych badań klinicznych uznał za niewystarczającą do potwierdzenia skuteczności w ścisłym sensie medycznym. Rzetelny przekaz o oleju z wiesiołka powinien więc być ostrożny – i taki staramy się zachować w tym artykule.

W praktyce po olej z wiesiołka najczęściej sięgają:

• osoby z suchą, szorstką skórą, szczególnie w sezonie grzewczym,
• osoby, które chcą wzbogacić dietę o rzadkie kwasy tłuszczowe z rodziny omega-6,
• kobiety, dla których olej z wiesiołka jest tradycyjnym elementem codziennej pielęgnacji od wewnątrz.

Jak stosować olej z wiesiołka doustnie

• Na zimno. Olej z wiesiołka nie nadaje się do smażenia ani pieczenia – wysoka temperatura niszczy wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Dodawaj go do gotowych potraw: sałatek, twarożku, kaszy, koktajli czy pieczywa.
• Z posiłkiem. Przyjmowany razem z jedzeniem jest lepiej tolerowany przez przewód pokarmowy.
• Regularnie. Olej z wiesiołka stosuje się w formie kilkutygodniowych kuracji. Zgodnie z monografią EMA, jeśli objawy suchości skóry utrzymują się dłużej niż 8 tygodni, należy skonsultować się z lekarzem.
• Zgodnie z porcją podaną na opakowaniu – nie przekraczaj zalecanej ilości.

Olej z wiesiołka ma wyraźny, lekko orzechowo-ziołowy smak. Jeśli nie lubisz go pić na łyżce, połącz go z jogurtem, sokiem lub łyżeczką miodu.

Olej z wiesiołka na skórę i włosy

Choć monografia EMA dotyczy stosowania doustnego, olej z wiesiołka jest też cenionym składnikiem pielęgnacji zewnętrznej – dzięki kwasom tłuszczowym, które są naturalnym elementem płaszcza lipidowego skóry.

• Jako serum na noc: 2–3 krople rozgrzej w dłoniach i wmasuj w lekko wilgotną skórę twarzy.
• Jako dodatek do kremu: wymieszaj kroplę oleju z porcją ulubionego kremu nawilżającego.
• Na suche miejsca: łokcie, kolana, dłonie i skórki wokół paznokci.
• Na końcówki włosów: niewielka ilość oleju wtarta w suche końcówki zmniejsza ich szorstkość.

Przed pierwszym użyciem na twarz wykonaj test uczuleniowy: nałóż kroplę oleju na skórę za uchem lub na wewnętrznej stronie przedramienia i odczekaj 24 godziny.

Olej z wiesiołka z likopenem – co wnosi ten dodatek

Likopen to naturalny czerwony barwnik z grupy karotenoidów. Najbogatszym źródłem likopenu w diecie są pomidory i przetwory pomidorowe. Podobnie jak inne karotenoidy, likopen rozpuszcza się w tłuszczach, dlatego olej jest dla niego naturalnym nośnikiem.

W ofercie Botanika Lab znajdziesz ekologiczny olej z wiesiołka tłoczony na zimno, wzbogacony likopenem i GLA 9%. Według deklaracji producenta zawiera on 15 mg likopenu. Dostępny jest w dwóch pojemnościach:

• olej z wiesiołka z likopenem i GLA 100 ml – dobry na początek lub na krótszą kurację,
• olej z wiesiołka z likopenem i GLA 250 ml – większe opakowanie dla osób stosujących olej regularnie.

Olej z wiesiołka dobrze uzupełnia się z witaminami rozpuszczalnymi w tłuszczach. Jeśli dbasz o skórę kompleksowo, sprawdź też witaminę A + E pochodzenia roślinnego: witamina A pomaga w utrzymaniu zdrowej skóry, a witamina E pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym. Inne oleje tłoczone na zimno znajdziesz w kategorii oleje funkcjonalne.

Jak wybrać dobry olej z wiesiołka

1. Tłoczony na zimno i nierafinowany – tylko taki zachowuje pełnię kwasów tłuszczowych.
2. Deklarowana zawartość GLA – rzetelny producent podaje ją na etykiecie.
3. Certyfikat ekologiczny – potwierdza uprawę bez syntetycznych środków ochrony roślin.
4. Ciemna butelka – chroni olej przed światłem, które przyspiesza jego utlenianie.
5. Świeżość – sprawdzaj datę przydatności. Świeży olej ma przyjemny, łagodny zapach; gorzki, „farbowy” zapach oznacza, że olej się utlenił.
6. Forma – olej w płynie pozwala swobodnie dobierać porcję i stosować go także na skórę, czego nie umożliwiają kapsułki.

Olej z wiesiołka czy olej z czarnuszki?

To dwa różne oleje o odmiennym profilu. Olej z wiesiołka ceni się przede wszystkim za kwas GLA i jest tradycyjnie kojarzony z pielęgnacją suchej skóry. Olej z czarnuszki wyróżnia się zawartością tymochinonu i najczęściej sięga się po niego w sezonie jesienno-zimowym. Więcej o nim przeczytasz w artykule Olej z czarnuszki – na co pomaga i dlaczego warto stosować go codziennie.

Jak przechowywać olej z wiesiołka

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe są wrażliwe na światło, ciepło i tlen. Dlatego olej z wiesiołka:

• po otwarciu przechowuj w lodówce, w szczelnie zamkniętej, ciemnej butelce,
• zużyj w terminie podanym przez producenta – nie trzymaj otwartej butelki miesiącami,
• nie przelewaj go do przezroczystych pojemników i nie zostawiaj na słońcu.

Prawidłowo przechowywany olej zachowa świeży smak i pełną wartość aż do zużycia. Dlatego, jeśli stosujesz olej sporadycznie, lepiej wybrać mniejsze opakowanie.

Przeciwwskazania i bezpieczeństwo

Olej z wiesiołka jest zazwyczaj dobrze tolerowany. U części osób może wywołać łagodne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, np. uczucie pełności – zwykle wystarczy wtedy przyjmować go z posiłkiem. Zgodnie z monografią EMA:

• nie stosuj go w razie nadwrażliwości na olej z wiesiołka,
• stosowanie w ciąży i w okresie karmienia piersią nie jest zalecane ze względu na brak wystarczających danych,
• stosowanie u dzieci poniżej 12. roku życia nie jest zalecane.

Jeśli przyjmujesz leki na stałe, chorujesz przewlekle lub przygotowujesz się do zabiegu chirurgicznego, przed rozpoczęciem kuracji skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. Olej z wiesiołka nie zastępuje leczenia dermatologicznego ani zróżnicowanej diety.

Najczęstsze pytania o olej z wiesiołka

Ile czasu stosować olej z wiesiołka?

Olej z wiesiołka stosuje się w formie kuracji trwających zwykle kilka tygodni. Monografia EMA wskazuje, że jeśli objawy suchości skóry utrzymują się dłużej niż 8 tygodni, należy skonsultować się z lekarzem.

Czy olej z wiesiołka można podgrzewać?

Nie. Wysoka temperatura niszczy wielonienasycone kwasy tłuszczowe, w tym GLA. Olej z wiesiołka dodawaj wyłącznie do potraw na zimno lub tuż przed podaniem.

Olej z wiesiołka w płynie czy w kapsułkach?

Kapsułki są wygodne w podróży, ale zawierają niewielkie ilości oleju w jednej porcji. Olej w płynie pozwala swobodnie dopasować ilość, dodawać go do posiłków i stosować również na skórę.

Czy olej z wiesiołka nadaje się dla wegan?

Tak. Olej z wiesiołka jest w pełni roślinny. W przypadku kapsułek warto sprawdzić skład otoczki, bo często wykonuje się ją z żelatyny.

Kiedy najlepiej pić olej z wiesiołka – rano czy wieczorem?

Pora dnia ma mniejsze znaczenie niż regularność. Najważniejsze, by przyjmować olej z posiłkiem – wtedy jest najlepiej tolerowany.

Podsumowanie

Olej z wiesiołka to jedno z niewielu roślinnych źródeł kwasu gamma-linolenowego (GLA), a jego tradycyjne zastosowanie przy łagodzeniu świądu suchej skóry uznała Europejska Agencja Leków. Wybierając olej, postaw na produkt tłoczony na zimno, nierafinowany, w ciemnej butelce i z deklarowaną zawartością GLA. Stosuj go regularnie, na zimno i z posiłkiem, a po otwarciu przechowuj w lodówce. Sprawdź ekologiczny olej z wiesiołka z likopenem i GLA 9% w pojemności 100 ml lub 250 ml.

Źródła

• European Medicines Agency, HMPC, European Union herbal monograph on Oenothera biennis L.; Oenothera lamarckiana L., oleum, Rev. 1 – zastosowanie tradycyjne.
• Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty.