Głóg i mniszek lekarski to dwie rośliny, które w Polsce rosną niemal wszędzie – w żywopłotach, na miedzach, łąkach i w przydomowych ogrodach. Obie mają długą historię w europejskim zielarstwie i kuchni. W tym poradniku wyjaśniamy, czym są, które części roślin się wykorzystuje, co zawierają i jak stosować ich ekstrakty w płynie.
Czym jest głóg (Crataegus)
Głóg to krzew lub niewielkie drzewo z rodziny różowatych. W Polsce najczęściej spotkasz dwa gatunki: głóg jednoszyjkowy (Crataegus monogyna) i głóg dwuszyjkowy (Crataegus laevigata). Nazwy odnoszą się do liczby szyjek słupka w kwiecie.
Wiosną głóg pokrywa się białymi lub lekko różowymi kwiatami, a jesienią – czerwonymi, mączystymi owocami z twardymi pestkami. Gałęzie mają ostre ciernie, dlatego głóg od wieków sadzono jako żywopłot.
Owoce głogu są jadalne po przetworzeniu. W polskiej kuchni domowej robi się z nich konfitury, soki, galaretki i nalewki.
Które części głogu się wykorzystuje
W zielarstwie wykorzystuje się trzy surowce z głogu:
| Surowiec | Kiedy się go zbiera | Uwagi |
|---|---|---|
| Kwiatostan | Wiosną, w czasie kwitnienia | Surowiec do naparów |
| Liść z kwiatem | Wiosną, w czasie kwitnienia | Surowiec opisany w monografii UE |
| Owoc | Jesienią, po dojrzeniu | Surowiec do ekstraktów, soków i przetworów |
Unia Europejska ma monografię dla liścia z kwiatem głogu, opracowaną przez Komitet ds. Produktów Leczniczych Roślinnych (HMPC) przy Europejskiej Agencji Leków. Monografia ta opiera się na tradycyjnym stosowaniu i obejmuje m.in. gatunki C. monogyna i C. laevigata. Owoc to osobny surowiec, który nie jest objęty tą monografią.
Co zawiera głóg
Głóg jest bogaty w polifenole. Najważniejsze grupy związków to:
- flawonoidy, m.in. hiperozyd i witeksyna,
- oligomeryczne procyjanidyny,
- kwasy fenolowe.
Owoce głogu zawierają też cukry, pektyny i kwasy organiczne, dzięki czemu nadają się na przetwory. Polifenole głogu dobrze przechodzą do wody, dlatego surowiec od dawna stosuje się w postaci naparów i wodnych ekstraktów.
Czym jest mniszek lekarski (Taraxacum officinale)
Mniszek lekarski (Taraxacum officinale) to wieloletnia roślina z rodziny astrowatych. W Polsce popularnie nazywa się go mleczem, choć botanicznie mlecz to inna roślina. Ma żółte koszyczki kwiatowe, a po przekwitnięciu tworzy charakterystyczne „dmuchawce”.
Mniszek ma gruby, palowy korzeń, który może sięgać głęboko w glebę. Zarówno korzeń, jak i liście są surowcami zielarskimi. Młode liście trafiają do sałatek, a palony korzeń bywa używany jako zamiennik kawy.
Co zawiera korzeń mniszka
Korzeń mniszka wyróżnia się zawartością:
- inuliny – naturalnego wielocukru, którego ilość w korzeniu rośnie jesienią,
- związków goryczkowych, które odpowiadają za gorzkawy smak,
- związków fenolowych i składników mineralnych.
Unia Europejska ma również monografię dla korzenia mniszka lekarskiego, przyjętą przez HMPC w 2021 roku i opartą na tradycyjnym stosowaniu.
Głóg i mniszek w tradycji
Głóg i mniszek należą do roślin, które europejskie zielniki opisują od średniowiecza. Głóg ceniono za kwiaty i owoce, a mniszek był stałym składnikiem wiosennych mieszanek ziołowych i potraw z dzikich roślin.
To kontekst historyczny. W suplementach diety głóg i mniszek nie mają zatwierdzonych oświadczeń zdrowotnych w Unii Europejskiej, dlatego w tym artykule skupiamy się na surowcach, formach i zasadach stosowania.
Fitokuracja Serce – ekstrakt z owocu głogu i korzenia mniszka
Fitokuracja pitna wzmacniająca – Serce łączy dwa wodne ekstrakty: z owocu głogu i z korzenia mniszka lekarskiego. Oba mają DER 4:1, co oznacza, że z 4 kg surowca otrzymano 1 kg ekstraktu.
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Składniki | wodny ekstrakt z owocu głogu DER 4:1, wodny ekstrakt z korzenia mniszka lekarskiego DER 4:1, substancje konserwujące: sorbitol, sorbinian potasu |
| Porcja dzienna | 2 ml (2 pełne pipetki) |
| Sposób przyjmowania | rozpuścić w 150 ml wody |
| Czas stosowania | 20 dni |
| Liczba porcji w opakowaniu | 20 |
Producent zaleca rozpuszczenie ekstraktu w wodzie leczniczej ze źródła Mieszko w Szczawnie-Zdroju. Dlatego dostępny jest też Zestaw Fitokuracja Serce, który zawiera ekstrakt i 3 l wody leczniczej Mieszko.
Jak stosować fitokurację z głogiem i mniszkiem
Według etykiety fitokuracji:
- Nalej szklankę (ok. 150 ml) wody, najlepiej wody mineralnej Mieszko.
- Dodaj 2 pełne pipetki ekstraktu.
- Wymieszaj i wypij.
- Powtarzaj codziennie przez 20 dni.
Nie przekraczaj zalecanej porcji dziennej. Opakowanie zawiera 20 porcji, więc wystarcza na jedną pełną kurację. Najłatwiej o niej pamiętać, gdy przyjmujesz porcję codziennie o tej samej porze.
Ekstrakt w płynie czy napar?
Głóg i mniszek możesz przygotować samodzielnie jako napar lub wywar z suszu. Ekstrakt w płynie ma jednak kilka praktycznych zalet:
- odmierzona porcja – zawsze ta sama ilość ekstraktu w 2 ml,
- szybkie przygotowanie – bez parzenia i odcedzania,
- połączenie dwóch surowców – owoc głogu i korzeń mniszka w jednej porcji,
- łatwe przechowywanie – jedna butelka zamiast dwóch opakowań suszu.
Więcej o różnicach między tymi formami przeczytasz w artykule Czym różni się ekstrakt roślinny od naparu z ziół?.
Jak wybrać produkt z głogiem – lista kontrolna
- Część rośliny. Sprawdź, czy produkt zawiera owoc, kwiat czy liść z kwiatem – to różne surowce.
- Rodzaj ekstraktu i DER. Informacja o rozpuszczalniku i stosunku surowca do ekstraktu świadczy o przejrzystości producenta.
- Skład. Sprawdź, jakie inne rośliny i substancje konserwujące zawiera produkt.
- Porcja i czas stosowania. Rzetelna etykieta podaje porcję dzienną i czas kuracji.
- Status produktu. Suplement diety powinien być zgłoszony do Głównego Inspektoratu Sanitarnego.
Przeciwwskazania i bezpieczeństwo
Głóg. Amerykańskie Narodowe Centrum Medycyny Komplementarnej i Integracyjnej (NCCIH) wymienia wśród możliwych działań niepożądanych zawroty głowy, nudności, wymioty, biegunkę i bóle mięśni. Zaleca też, by przed sięgnięciem po głóg porozmawiać z lekarzem, jeśli przyjmujesz jakiekolwiek leki. Niewiele wiadomo o bezpieczeństwie głogu w ciąży i podczas karmienia piersią.
Mniszek. Monografia UE dla korzenia mniszka wymienia jako przeciwwskazanie nadwrażliwość na mniszek i inne rośliny z rodziny astrowatych, np. rumianek czy arnikę. Nie zaleca się go przy niedrożności dróg żółciowych, kamicy żółciowej, chorobach wątroby i dróg żółciowych ani u osób, którym lekarz zalecił ograniczenie płynów. Nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 12. roku życia oraz w ciąży i w okresie karmienia piersią.
Etykieta fitokuracji przypomina, by nie przekraczać porcji i nie stosować produktu w razie uczulenia na którykolwiek składnik. Jeśli przyjmujesz leki na serce, ciśnienie lub inne leki na stałe, przed rozpoczęciem kuracji koniecznie porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą.
Najczęstsze pytania o głóg i mniszek
Czym różni się owoc głogu od kwiatu głogu?
To dwa różne surowce zbierane w innych porach roku. Kwiat i liść z kwiatem zbiera się wiosną, owoce jesienią. Różnią się proporcjami związków roślinnych.
Czy mniszek to to samo co mlecz?
W mowie potocznej tak się go nazywa, ale botanicznie mlecz to inna roślina z tej samej rodziny. Surowcem zielarskim jest mniszek lekarski.
Jak smakuje ekstrakt z głogu i mniszka?
Ma owocowo-ziołowy smak z wyczuwalną goryczką pochodzącą z korzenia mniszka. Rozpuszczony w szklance wody jest łagodniejszy.
Czy głóg można zbierać samodzielnie?
Tak, ale tylko z dala od dróg i terenów przemysłowych. Owoce zbiera się po dojrzeniu, jesienią, i nie spożywa się ich na surowo w dużych ilościach – pestki należy usuwać.
Czy fitokurację Serce można łączyć z innymi fitokuracjami?
Każda fitokuracja ma osobną porcję i czas stosowania. Przed łączeniem kilku produktów ziołowych skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Podsumowanie
Głóg i mniszek lekarski to rośliny, które w Polsce rosną niemal wszędzie i od wieków są obecne w zielarstwie i kuchni. Głóg dostarcza polifenoli, zwłaszcza flawonoidów i procyjanidyn, a korzeń mniszka – inuliny i związków goryczkowych. Fitokuracja Serce łączy wodne ekstrakty z owocu głogu i korzenia mniszka w odmierzonej porcji 2 ml. Wszystkie kuracje pitne znajdziesz w kategorii Fitokuracje.